Wyjazd z Ukrainy: Mężczyźni 18-60. Legalne wyjątki i nowe zasady

W obliczu trwającego stanu wojennego i powszechnej mobilizacji na Ukrainie, kwestia możliwości opuszczania kraju przez mężczyzn w wieku poborowym budzi wiele pytań i wątpliwości. Celem tego artykułu jest dostarczenie kluczowych, aktualnych i wiarygodnych informacji na temat obowiązujących zasad, szczegółowo omawiając wyjątki od ogólnego zakazu oraz najnowsze zmiany w przepisach.

Stan wojenny a wyjazd mężczyzn z Ukrainy: Jakie są aktualne zasady?

W czasie trwania stanu wojennego i powszechnej mobilizacji na Ukrainie, obowiązuje ogólna zasada, zgodnie z którą mężczyźni, będący obywatelami Ukrainy w wieku od 18 do 60 lat, co do zasady nie mogą opuszczać terytorium kraju. Zakaz ten został wprowadzony w celu zapewnienia zdolności obronnych państwa i jest bezpośrednio związany z potrzebą mobilizacji zasobów ludzkich do służby wojskowej. Dotyczy on wszystkich mężczyzn w tym przedziale wiekowym, chyba że spełniają oni ściśle określone kryteria, uprawniające do wyjazdu.

Warto mieć na uwadze, że stan wojenny na Ukrainie został przedłużony, a jego obowiązywanie, zgodnie z najnowszymi informacjami, potrwa co najmniej do 4 maja 2026 roku. Oznacza to, że obecne ograniczenia w możliwościach wyjazdu dla mężczyzn w wieku poborowym pozostaną w mocy przez dłuższy czas. Taka perspektywa wymaga od obywateli Ukrainy dokładnego zapoznania się z przepisami i świadomego planowania wszelkich podróży zagranicznych, bazując na aktualnych regulacjach.

Przełomowa zmiana dla najmłodszych: Kto i dlaczego może teraz swobodnie opuścić Ukrainę?

Wśród najnowszych zmian w przepisach, które z pewnością zasługują na szczególną uwagę, jest poluzowanie zasad dla najmłodszej grupy mężczyzn. Od sierpnia 2025 roku mężczyźni w wieku od 18 do 22 lat (do dnia 23. urodzin) będą mogli swobodnie przekraczać granicę Ukrainy. Jest to krok mający na celu umożliwienie młodym ludziom kontynuowania nauki, odbywania staży oraz zdobywania cennego doświadczenia zawodowego za granicą, które w przyszłości mogliby wykorzystać dla rozwoju i odbudowy kraju. Ta zmiana jest wyrazem długoterminowej strategii inwestowania w kapitał ludzki Ukrainy.

Niemniej jednak, od tej zasady istnieją pewne wyjątki. Osoby zajmujące określone stanowiska w organach państwowych, nawet w wieku 18-22 lat, nadal będą mogły wyjeżdżać z kraju jedynie w ramach podróży służbowych. Ma to na celu zapewnienie ciągłości funkcjonowania kluczowych instytucji państwowych i zapobieganie lukom kadrowym w sektorach o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa i zarządzania państwem.

Kto jeszcze może legalnie wyjechać? Szczegółowa lista wyjątków od zakazu

Poza wspomnianą grupą młodych mężczyzn, istnieje szereg innych kategorii osób, które na mocy obowiązujących przepisów mogą legalnie opuścić terytorium Ukrainy. Każdy z tych przypadków wymaga spełnienia określonych warunków i przedstawienia odpowiednich dokumentów. Poniżej przedstawiam szczegółową listę tych wyjątków:

• Osoby wykluczone z ewidencji wojskowej z powodu niezdolności do służby: Dotyczy to mężczyzn, którzy na podstawie orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej zostali uznani za całkowicie niezdolnych do służby wojskowej. To kluczowe rozróżnienie, o którym będę mówić szerzej w dalszej części artykułu.
• Ojcowie rodzin wielodzietnych: Mężczyźni, którzy mają na utrzymaniu troje lub więcej dzieci poniżej 18. roku życia, są uprawnieni do wyjazdu. Jest to uznanie ich roli w wychowaniu i utrzymaniu rodziny.
• Samotni ojcowie: Prawo do opuszczenia kraju przysługuje również ojcom, którzy samodzielnie wychowują co najmniej jedno dziecko poniżej 18. roku życia. W tym przypadku kluczowe jest udokumentowanie statusu samotnego rodzica.
• Opiekunowie i ojcowie adopcyjni: Mężczyźni sprawujący formalną opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami lub dziećmi z niepełnosprawnością, a także ojcowie adopcyjni, mogą wyjechać z kraju. Ich rola w zapewnieniu opieki jest priorytetem.
• Mężczyźni, których bliscy krewni zginęli lub zaginęli: Jeśli bliscy krewni (rodzice, małżonek, dzieci, rodzeństwo) mężczyzny zginęli lub zaginęli podczas operacji antyterrorystycznej, przysługuje mu prawo do wyjazdu. Jest to forma wsparcia dla osób dotkniętych tragicznymi stratami.
• Wyjazd w celach zawodowych dla określonych grup:
  • Wolontariusze przewożący ładunki humanitarne: Osoby zaangażowane w dostarczanie pomocy humanitarnej, posiadające odpowiednie uprawnienia i dokumenty.
  • Kierowcy realizujący przewozy międzynarodowe: Profesjonalni kierowcy, których praca jest niezbędna dla utrzymania łańcuchów dostaw i handlu międzynarodowego.
  • Kolejarze i marynarze: Pracownicy sektorów transportu, których obecność jest kluczowa dla funkcjonowania infrastruktury.
  • Sportowcy i trenerzy: W przypadku wyjazdów na oficjalne zawody międzynarodowe lub zgrupowania, posiadający odpowiednie zaproszenia i potwierdzenia.
• Podróże służbowe, leczenie i szkolenia wojskowe:
  • Pracownicy oddelegowani do pracy za granicą: Dotyczy to pracowników, których podróż służbowa jest niezbędna dla funkcjonowania przedsiębiorstw lub instytucji.
  • Żołnierze podróżujący za granicę w celu leczenia, rehabilitacji lub szkolenia: W przypadku konieczności skorzystania z opieki medycznej poza granicami kraju lub udziału w specjalistycznych szkoleniach.

Pułapki i popularne mity: Czego unikać i co trzeba wiedzieć przed podróżą?

Wokół tematu wyjazdu mężczyzn z Ukrainy narosło wiele nieporozumień i mitów, które mogą prowadzić do poważnych konsekwencji. Chciałabym podkreślić, że od 1 czerwca 2024 roku posiadanie stałego miejsca zamieszkania za granicą, nawet z odpowiednimi adnotacjami w paszporcie, nie jest już wystarczającą podstawą do opuszczenia Ukrainy. Podobnie, posiadanie wizy roboczej kraju Unii Europejskiej samo w sobie nie uprawnia do przekroczenia granicy. Te regulacje zostały zaostrzone, aby zapobiec nadużyciom i zapewnić, że wyjazdy odbywają się wyłącznie na podstawie jasno określonych wyjątków.

Kolejnym często mylonym pojęciem jest „ograniczona zdolność do służby”. Należy wyraźnie zaznaczyć, że mężczyźni z orzeczoną ograniczoną zdolnością do służby wojskowej również nie mogą wyjechać z kraju w czasie stanu wojennego. Istnieje fundamentalna różnica między „niezdolnością” (całkowitym wykluczeniem z ewidencji wojskowej) a „ograniczoną zdolnością”, która oznacza jedynie, że dana osoba może służyć w pewnych warunkach lub na określonych stanowiskach, ale nadal podlega mobilizacji i zakazowi wyjazdu. Ta subtelność jest często pomijana, co prowadzi do błędnych interpretacji.

Z mojego doświadczenia wiem, że kluczową rolę w procesie legalnego wyjazdu odgrywa Terytorialne Centrum Rekrutacji i Wsparcia Społecznego (dawny "wojenkomat"). Dla większości mężczyzn uprawnionych do opuszczenia kraju, wizyta w TCR jest niezbędna. To tam należy zaktualizować swoje dane wojskowe i uzyskać odpowiednie adnotacje w dokumentach wojskowych, które potwierdzą prawo do wyjazdu na podstawie jednego z wyjątków. Bez tych aktualizacji i adnotacji, nawet spełniając kryteria, można napotkać trudności na granicy.

Niezbędne dokumenty na granicę: Jak przygotować się do kontroli?

Przygotowanie odpowiednich dokumentów to podstawa każdego legalnego wyjazdu z Ukrainy w czasie stanu wojennego. Niezależnie od powodu, każdy mężczyzna przekraczający granicę musi posiadać ważny paszport oraz dokumenty wojskowe z aktualnymi adnotacjami potwierdzającymi jego status i prawo do opuszczenia kraju. Brak aktualnych adnotacji w dokumentach wojskowych jest częstą przyczyną odmowy przekroczenia granicy, nawet jeśli dana osoba teoretycznie spełnia kryteria jednego z wyjątków.

Oprócz podstawowych dokumentów, w zależności od kategorii wyjątku, należy przygotować szereg dodatkowych zaświadczeń i dowodów. Muszą być one oryginalne i aktualne, aby nie budziły wątpliwości podczas kontroli granicznej. Poniżej przedstawiam przykładową listę dokumentów, które mogą być wymagane:

• Dla osób niezdolnych do służby: Oryginał orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej potwierdzający całkowitą niezdolność do służby i wykluczenie z ewidencji wojskowej.
• Dla ojców wielodzietnych/samotnych: Akty urodzenia wszystkich dzieci (oryginały), dokumenty potwierdzające status samotnego rodzica (np. akt zgonu małżonka, orzeczenie sądu o pozbawieniu praw rodzicielskich).
• Dla opiekunów/rodziców adopcyjnych: Dokumenty potwierdzające ustanowienie opieki lub adopcji, orzeczenia o niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka.
• Dla osób, których bliscy zginęli/zaginęli: Dokumenty potwierdzające pokrewieństwo oraz akty zgonu lub zaświadczenia o zaginięciu bliskich krewnych podczas operacji antyterrorystycznej.
• Dla wyjeżdżających w celach zawodowych:
  • Wolontariusze: Oficjalne pisma od organizacji humanitarnych, potwierdzenia rejestracji ładunków humanitarnych.
  • Kierowcy międzynarodowi: Licencje, umowy o pracę, listy przewozowe.
  • Sportowcy/trenerzy: Oficjalne zaproszenia na zawody/zgrupowania, decyzje ministerstwa sportu.
• Dla podróży służbowych/leczenia/szkolenia: Oficjalne oddelegowanie z miejsca pracy, zaproszenia z zagranicznych placówek medycznych, zaświadczenia o skierowaniu na leczenie lub szkolenie wojskowe.